Controle op het bedrijf, waarom ik?

In het kantoor van de VLM-mestbank spreken we met Trui, Els en Willy. Trui heeft een job in de dienst handhaving, Willy in de dienst bedrijfsdoorlichting en Els is adjunct van de directeur. De dienst handhaving ziet toe op de naleving van uitrijregels, onderwerkplicht, mestopslagen, lozingen en andere omgevingskwaliteiten. De dienst bedrijfsdoorlichting wil nutriëntenverliezen op een bedrijf voorkomen. Dit gebeurt door zowel administratieve controle als terreincontrole ter plaatse.

Alle drie hebben zij veel bezoeken aan land- en tuinbouwers op de teller. Een trio dus met veel ervaring.

Waarom moeten jullie op de bedrijven komen?

Het is belangrijk dat we in Vlaanderen met zijn allen de waterkwaliteitsdoelstellingen halen, zegt Els. Er is hierin al een hele weg afgelegd, maar we zijn er helaas nog niet. Door de aanscherpingen in de voorbije jaren is de mestwetgeving uitgebreider en complexer geworden met veel na te leven voorwaarden.

De sterkte van een wetgeving wordt mee bepaald door de naleving ervan. We kunnen niet alles vaststellen vanop ons bureau, vandaar ook bedrijfsbezoeken, verduidelijkt Els. In het kader van de handhaving gaat Trui dan samen met een collega onverwachts naar een bedrijf. Bij een bedrijfsdoorlichting maken Willy en zijn collega voorafgaand een afspraak met de bedrijfsleider.

Waarom is doorlichting van bedrijven nodig?

Alle bedrijven van groot tot klein, van hobby tot hoofdberoep zijn betrokken in een mogelijke doorlichting. We screenen de bedrijven vooraf op basis van welbepaalde objectieve criteria. Zo komen we tot een lijst van bedrijven waarvan we eerst een administratieve check doen zegt Willy. Daarna plannen we een bezoek met de bedoeling onze bevindingen te toetsen op het terrein. Het gebeurt dat bedrijven op papier een onrealistische meststock hebben. In zo’n gevallen meten we ter plaatse de effectief aanwezige mesthoeveelheid in de opslag. Van de bedrijfsleider leren we welke de mogelijke oorzaken kunnen zijn. Gaat het om administratieve vergissingen of gaat het er om de nutriëntenbalans “te doen kloppen”? Soms wijst de landbouwer naar zijn adviseur. Dan benadrukken wij dat hij uiteindelijk zelf de mestformulieren ondertekend heeft en dus verantwoordelijk blijft.

Met de dienst bedrijfsdoorlichting willen wij in eerste instantie het gedrag naar de toekomst toe bijsturen om zo de nutriëntenverliezen naar het milieu te vermijden.

Waarom is een controlebezoek bij handhaving niet op afspraak?

Trui zegt dat het hier gaat over de mogelijkheid die een controleur moet hebben om “op heterdaad te betrappen” of zeg maar, ongehinderd feiten te kunnen vaststellen. Niet dat wij ervan uitgaan dat alle bedrijfsleiders met opzet vergeten om de wetgeving correct toe te passen, maar bepaalde handelingen kunnen ook de buurbedrijven treffen. Bijvoorbeeld, als een rood MAP-meetpunt een gevolg is van één bepaald bedrijf, dan worden heel wat andere bedrijven betrokken. Iedereen gaat dan mee bij de inkleuring van de ganse zone als focusgebied. Dat is ook de reden waarom de laatste jaren het klachtenboek is aangedikt.

Niet iedereen leest het staatsblad?

Els antwoordt dat de Mestbank regelmatig persberichten uitstuurt naar de landbouwvakbladen en sterk inzet op het Mestbankloket. En voor wie niet alles leest of geen lid is van een vakorganisatie, zijn er nog de adviesbureaus die de land- en tuinbouwers kunnen begeleiden. Deze en andere gespecialiseerde diensten (bijv. proefcentra) nemen de adviesrol over nu de dienst Bedrijfsadvies van de VLM eind ’17 is stopgezet.

Collega’s staan ook ter beschikking voor infovergaderingen en alles is raadpleegbaar op de website. Alle betrokkenen krijgen ook persoonlijke mailberichten. Ja zegt Els, er is nog de groep van de “digibeten” of mensen die hun computer niet opendoen maar deze groep wordt elk jaar kleiner.

Heb je te doen met bedrijfsleiders die “tilt slaan” bij uw bezoek?

Het gebeurt weleens dat mensen de neiging hebben toe te klappen of juist heel verbaal worden. We proberen daar begrip voor op te brengen en onze boodschap zo goed mogelijk over te brengen. Maar, zegt Trui, wij leren nog elke dag bij dat goed communiceren belangrijk is.

Anderzijds houden wij inderdaad een zekere afstand tegenover de gecontroleerde. Dit is immers de beste waarborg voor een objectieve behandeling. Niemand van ons mag verdacht worden van belangenvermenging of favoritisme. Dat staat ook in onze gedragscode als controleur. Maar sommige mensen willen hun hart eens luchten en denken dat zij de enige zijn die controle krijgen of zelfs dat ze als enige geviseerd worden.

Trekken jullie altijd met een gerust hart de deur toe na het bezoek?

Wij letten erop dat de bedrijfsleiding goed geïnformeerd is over de mogelijkheden die er zijn om met woord en wederwoord het dossier te verdedigen en ook na het bezoek verder op te volgen. Plichten voor iedereen, maar ook rechten voor iedereen. Gelukkig hebben we ook de mogelijkheid om bij opgelegde boetes, voorstellen van afbetalingsplannen te bekijken.
Maar soms zien we moeilijke situaties, zowel op economisch als op sociaal vlak. In het verleden is het al voorgekomen dat wij het Sociaal Huis van de gemeente hebben gecontacteerd. Als die ons nodig heeft om tot een haalbare oplossing te komen, dan zijn we bereid om iemand te sturen, zegt Els. Controles en boetes zijn echter quasi nooit de oorzaak van moeilijkheden. Meestal is er al langer iets gaande en zorgt een samenloop van omstandigheden ervoor dat sommige bedrijven de rol lossen.

Is een goede erfbetreder een goede hulpverlener?

Indien je een klant bezoekt om zaken mee te doen, wil je een vitale bedrijfsleider waar je een vlot gesprek mee kan voeren.
Indien je een klant bezoekt voor advies of controle, wil je een gesprekspartner die oor heeft voor jouw verhaal en je opdracht.
Als erfbetreder heb je er alle belang bij om boeren en tuinders met vraag, twijfel of probleem zo spoedig mogelijk terug op weg te helpen.